Certyfikat wzorcowania a zwykły termometr — różnice

W skrócie

Spójność pomiarowa to właściwość wyniku, przy której da się go powiązać z odniesieniem przez udokumentowany, nieprzerwany łańcuch wzorcowań, z których każde wnosi udział do niepewności pomiaru.
Dowodem spójności jest dokument akredytowanego laboratorium zawierający symbol akredytacji jednostki będącej sygnatariuszem porozumienia ILAC MRA — albo wzorcowanie w krajowej instytucji metrologicznej.
Laboratoria wzorcujące akredytuje się według normy PN-EN ISO/IEC 17025.
Świadectwo wzorcowania podaje niepewność pomiaru — „certyfikat” bez tej informacji nie mówi nic o wiarygodności wskazania.
Wzorcowanie nie jest tym samym co adiustacja: opisuje odchyłkę przyrządu, ale samo jej nie usuwa.

Co to jest spójność pomiarowa

Termometr pokazuje 4,0 °C. Skąd wiadomo, że to prawda? Jedyna odpowiedź, jaką uznaje metrologia, brzmi: bo wskazanie da się powiązać z uznanym wzorcem przez łańcuch porównań, w którym każde ogniwo jest udokumentowane.

Polskie Centrum Akredytacji definiuje spójność pomiarową jako właściwość wyniku pomiaru, przy której wynik może być związany z odniesieniem poprzez udokumentowany, nieprzerwany łańcuch wzorcowań, z których każde wnosi swój udział do niepewności pomiaru.

Dwa elementy tej definicji decydują o wszystkim. Nieprzerwany łańcuch — jeśli w środku brakuje ogniwa, powiązania nie ma. Udział w niepewności — każde ogniwo dokłada swoją niepewność, więc dokument, który nie podaje niepewności końcowej, nie domyka łańcucha.

Co jest dowodem, a co nim nie jest

Polityka PCA wskazuje dwie drogi wykazania spójności pomiarowej.

Świadectwo wzorcowania z akredytowanego laboratorium wzorcującego — wystarczające pod warunkiem, że zawiera symbol akredytacji jednostki akredytującej będącej sygnatariuszem porozumienia ILAC MRA lub porozumień regionalnych uznanych przez ILAC.
Wzorcowanie w krajowej instytucji metrologicznej objętej porozumieniem CIPM MRA. W Polsce jest nią Główny Urząd Miar, a instytutami desygnowanymi są INTiBS oraz NCBJ POLATOM.

Wynika z tego prosty test praktyczny. Dokument bez symbolu akredytacji — niezależnie od tego, jak jest zatytułowany i jak wygląda — nie dowodzi spójności pomiarowej w rozumieniu polityki PCA. Może być rzetelny, ale nie stanowi dowodu, którego wymagają przepisy i którego szuka audytor.

Na co patrzeć w dokumencie
Element	Dlaczego ma znaczenie
Symbol akredytacji	Bez niego dokument nie dowodzi spójności pomiarowej
Numer akredytacji laboratorium	Pozwala sprawdzić laboratorium w wykazie PCA
Niepewność pomiaru	Bez niej nie wiadomo, jak szeroki jest przedział ufności wskazania
Punkty wzorcowania	Wzorcowanie w 20 °C nic nie mówi o zachowaniu przyrządu w 4 °C
Data wzorcowania	Punkt odniesienia dla planowania kolejnego

Ostatni wiersz bywa niedoceniany. Jeśli rejestrator ma pracować w lodówce w zakresie 2–8 °C, świadectwo powinno obejmować punkt w tym zakresie. Wzorcowanie wykonane wyłącznie w temperaturze pokojowej niewiele mówi o dokładności w warunkach docelowych.

Wzorcowanie to nie naprawa

Najczęstsze nieporozumienie: wzorcowanie nie „ustawia” przyrządu. Wzorcowanie to porównanie wskazań przyrządu ze wzorcem i udokumentowanie odchyłki. Jeśli przyrząd zawyża o 0,3 °C, świadectwo to opisze — ale nie sprawi, że przestanie zawyżać.

Usunięcie odchyłki to adiustacja, czyli osobna czynność. W praktyce oznacza to, że mając świadectwo, trzeba zdecydować: albo wprowadzić poprawkę do odczytów, albo zlecić adiustację i ponowne wzorcowanie, albo przyjąć odchyłkę jako mieszczącą się w dopuszczalnym błędzie dla danego zastosowania.

Ta decyzja powinna być zapisana. Kontrola pyta nie tylko o świadectwo, ale i o to, co z niego wynikło.

Jak często wzorcować

Nie ma jednej odpowiedzi i warto uważać na tych, którzy ją podają. Wytyczne Dobrej Praktyki Dystrybucyjnej formułują to tak: sprzęt jest kalibrowany w odstępach czasu ustalonych w oparciu o ocenę ryzyka i niezawodności, a kalibracja odbywa się zgodnie z krajową lub międzynarodową normą pomiaru.

Wyjątkiem, gdzie pojawia się konkretna liczba, jest transport: sprzęt do monitorowania temperatury w pojazdach i kontenerach jest konserwowany i kalibrowany przynajmniej raz w roku.

Przy ustalaniu własnego interwału warto uwzględnić: stabilność przyrządu deklarowaną przez producenta, konsekwencje błędnego pomiaru w danym zastosowaniu, warunki pracy (praca w skrajnych temperaturach przyspiesza dryf) oraz wyniki poprzednich wzorcowań — jeśli odchyłka rośnie z roku na rok, interwał trzeba skrócić.

Kiedy przepisy tego wymagają

Wymóg posiadania wyposażenia ze świadectwem wzorcowania pojawia się tam, gdzie pomiar ma skutki prawne lub zdrowotne. W polskich przepisach aptecznych dotyczy on urządzeń chłodniczych: rozporządzenie w sprawie podstawowych warunków prowadzenia apteki wymaga w urządzeniach chłodniczych wyposażenia mającego świadectwo wzorcowania, umożliwiającego co najmniej odczyt wartości minimalnych i maksymalnych temperatury osiągniętych pomiędzy kolejnymi odczytami.

W dystrybucji hurtowej wymóg wynika z Dobrej Praktyki Dystrybucyjnej i jest sformułowany szerzej — obejmuje cały sprzęt monitorujący warunki przechowywania.

Są też obszary, w których przepis nakazuje pomiar i rejestrację, ale nie wymaga wprost świadectwa wzorcowania — na przykład instrukcja archiwalna, która nakazuje wyposażyć magazyn w sprzęt do pomiaru temperatury i wilgotności oraz codziennie rejestrować warunki. W takich przypadkach wzorcowanie nie jest obowiązkiem prawnym, ale pozostaje jedynym sposobem, by wykazać, że rejestrowane wartości cokolwiek znaczą.

Najczęściej zadawane pytania

Czym jest świadectwo wzorcowania?

To dokument raportujący wyniki porównania wskazań przyrządu ze wzorcem, zawierający zmierzone odchyłki i niepewność pomiaru. Wydany przez akredytowane laboratorium wzorcujące i opatrzony symbolem akredytacji stanowi dowód spójności pomiarowej.

Czy certyfikat producenta wystarczy zamiast świadectwa wzorcowania?

Zgodnie z polityką Polskiego Centrum Akredytacji dowodem spójności pomiarowej jest dokument akredytowanego laboratorium zawierający symbol akredytacji jednostki będącej sygnatariuszem ILAC MRA albo wzorcowanie w krajowej instytucji metrologicznej. Dokument producenta bez symbolu akredytacji tego nie potwierdza.

Jak często trzeba wzorcować rejestrator temperatury?

Wytyczne Dobrej Praktyki Dystrybucyjnej wymagają kalibracji w odstępach ustalonych na podstawie oceny ryzyka i niezawodności, bez podania uniwersalnego okresu. Wyjątkiem jest sprzęt monitorujący w transporcie, który podlega konserwacji i kalibracji przynajmniej raz w roku.

Czy wzorcowanie naprawia przyrząd?

Nie. Wzorcowanie polega na porównaniu wskazań ze wzorcem i udokumentowaniu odchyłki. Usunięcie odchyłki to adiustacja — osobna czynność. Po otrzymaniu świadectwa trzeba zdecydować, czy wprowadzić poprawkę do odczytów, zlecić adiustację, czy uznać odchyłkę za dopuszczalną.

Co powinno zawierać dobre świadectwo wzorcowania?

Symbol akredytacji i numer akredytacji laboratorium, niepewność pomiaru, punkty wzorcowania odpowiadające zakresowi pracy przyrządu oraz datę wykonania. Wzorcowanie wyłącznie w temperaturze pokojowej niewiele mówi o dokładności przyrządu pracującego w lodówce.

Źródła

Potrzebujesz monitoringu w swoim obiekcie?

Doradzimy dobór czujników i sposób pracy — lokalnie w sieci LAN, we własnym systemie monitoringu albo w chmurze CE MonitorApp.

Skontaktuj się Zobacz produkty

Certyfikat wzorcowania a zwykły termometr: co naprawdę kupujesz